„Biorę coś na serce, ale nie pamiętam nazwy”
To dobry początek rozmowy, ale potrzebna jest też nazwa leku. Dwa leki stosowane w tej samej chorobie mogą inaczej wpływać na krwawienie, na dobór znieczulenia lub na wybór antybiotyku.
Przed wizytą przygotuj listę leków albo zdjęcia opakowań. Uwzględnij tabletki, zastrzyki, inhalatory, krople do oczu, suplementy i środki kupowane bez recepty. Powiedz też o wcześniejszym leczeniu onkologicznym i o lekach na osteoporozę, nawet jeśli obecnie już ich nie przyjmujesz. W dniu wizyty przyjmij leki tak jak zwykle, chyba że ustalimy inaczej.
Czy choroba to przeciwwskazanie do leczenia kanałowego?
Najczęściej nie. Znaczenie mają stopień wyrównania choroby, przyjmowane leki i to, co dokładnie będzie robione w zębie. Leczenie kanałowe jest zabiegiem o małym ryzyku krwawienia, dlatego wiele ograniczeń, o których pacjenci słyszą w związku z usuwaniem zębów, nie dotyczy go w ogóle.
Czasem wystarczy dostosowanie znieczulenia lub pory wizyty. W innych sytuacjach proszę o aktualne wyniki badań, o kontakt z lekarzem prowadzącym albo odkładam planowe leczenie do czasu ustabilizowania choroby. Ostrego zakażenia nie zostawia się jednak bez pomocy: ustala się wtedy bezpieczny sposób i miejsce leczenia. Postępowanie ustalam indywidualnie, nie ma jednej listy badań obowiązującej każdego pacjenta.
O jakich chorobach szczególnie warto powiedzieć?
Migotanie przedsionków, zakrzepica, przebyty udar, zawał lub założony stent
Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe nasilają krwawienie, ale leczenie kanałowe należy do zabiegów, przy których zwykle nie trzeba ich odstawiać ani zmieniać. Nie odstawiaj ich samodzielnie przed wizytą: zakrzep lub udar po odstawieniu leku są groźniejsze niż krwawienie z zęba. Jeśli w planie jest zabieg chirurgiczny, na przykład resekcja wierzchołka korzenia u chirurga, sposób postępowania ustala się wcześniej, w razie potrzeby z lekarzem prowadzącym.
Sztuczna zastawka lub materiał użyty do jej naprawy, przebyte infekcyjne zapalenie wsierdzia, niektóre wrodzone wady serca
U osób z wysokim ryzykiem zapalenia wsierdzia przed zabiegami naruszającymi dziąsło lub okolicę wierzchołka korzenia, a więc także przed leczeniem kanałowym, wytyczne zalecają antybiotyk. O tym, czy należysz do tej grupy, wie Twój kardiolog i powinno to być zapisane w dokumentacji. Na wizycie pytam o choroby serca, ale nie jestem w stanie rozpoznać tej grupy ryzyka bez Twojej informacji, dlatego powiedz o tym koniecznie przed rozpoczęciem leczenia. Samo nadciśnienie, stent czy rozrusznik zwykle nie są takim wskazaniem.
Nadciśnienie i inne choroby serca
Dobrze kontrolowana choroba zwykle pozwala na leczenie. Znacznie podwyższone ciśnienie lub niestabilny stan mogą wymagać konsultacji i przełożenia planowej wizyty. U osób z chorobami serca dobieram też rodzaj znieczulenia i ilość środka obkurczającego naczynia.
Cukrzyca
Istotne są wyrównanie glikemii i ryzyko spadku cukru w trakcie długiej wizyty. Leczenie kanałowe pod mikroskopem trwa dłużej niż zwykłe wypełnienie, dlatego nie przychodź na czczo, chyba że otrzymasz inne zalecenie, i miej przy sobie to, co zwykle przyjmujesz przy spadku cukru. Najlepsza jest wizyta w godzinach porannych, po posiłku i zwykłej dawce leków. Zakażenie zęba może też utrudniać kontrolę cukrzycy, więc jego wyleczenie służy obu chorobom.
Osteoporoza lub nowotwór leczony lekami działającymi na kości
Bisfosfoniany, denosumab i niektóre leki onkologiczne hamujące tworzenie naczyń zwiększają ryzyko trudno gojącego się uszkodzenia kości szczęk, głównie po usunięciu zęba. Dlatego u tych pacjentów zachowanie zęba dzięki leczeniu kanałowemu jest zwykle bezpieczniejsze niż ekstrakcja i wytyczne wprost zalecają takie postępowanie. Ryzyko jest wyraźnie większe przy dawkach stosowanych w onkologii niż przy leczeniu osteoporozy. Samodzielne przerywanie tych leków nie daje pewnych korzyści, a może szkodzić.
Chemioterapia, choroby krwi, przeszczepienie szpiku
Obniżona liczba płytek lub komórek odpornościowych może wymagać aktualnej morfologii, uzgodnienia terminu z onkologiem lub hematologiem i odłożenia części zabiegów. Przed rozpoczęciem chemioterapii lub napromieniania warto natomiast wyleczyć zęby wymagające leczenia kanałowego, bo w trakcie terapii bywa to trudniejsze.
Przebyte napromienianie głowy i szyi
Usunięcie zęba z napromienianej kości niesie ryzyko jej martwicy, także wiele lat po leczeniu. Dlatego u tych pacjentów leczenie kanałowe jest często sposobem na uniknięcie ekstrakcji. Ważne są obszar i dawka napromieniania, o które zapytam.
Inne schorzenia też mają znaczenie
Choroby nerek i wątroby zmieniają dobór oraz dawkowanie środków przeciwbólowych i antybiotyków. Przy astmie, chorobie wrzodowej lub przebytym krwawieniu z przewodu pokarmowego nie każdy popularny lek przeciwbólowy jest odpowiedni.
Zgłoś także reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycę, leczenie po przeszczepieniu narządu, padaczkę oraz leczenie psychiatryczne. Stosowane preparaty mogą wchodzić w interakcje z lekami, które przepisuję po leczeniu. Na przykład ibuprofen może być problemem przy metotreksacie lub licie, a niektóre antybiotyki przy karbamazepinie lub lekach przeciwodrzutowych.
Przy niewydolności nadnerczy i długotrwałym przyjmowaniu steroidów może być potrzebne indywidualne zabezpieczenie zabiegu. Powiedz również o alergiach i dokładnie opisz wcześniejszą reakcję na lek: czy była to wysypka, duszność, omdlenie, czy tylko złe samopoczucie.
Czy znieczulenie może kolidować z lekami?
Tak, ale większość możliwych interakcji nie wyklucza znieczulenia miejscowego. Szczególnej uwagi wymaga czasem adrenalina dodawana do preparatu, między innymi przy niektórych lekach na serce lub na depresję. W takich sytuacjach zmieniam preparat lub jego ilość. Leczenie kanałowe wymaga pełnego znieczulenia, więc dobór preparatu ma tu większe znaczenie niż przy krótkim zabiegu. Dlatego potrzebna jest nazwa leku, a nie tylko nazwa choroby.
Ciąża
Ciąża nie wyklucza leczenia kanałowego. Zakażony ząb jest większym zagrożeniem dla ciężarnej niż samo leczenie, dlatego bolącego zęba nie odkłada się na czas po porodzie. Do przebiegu ciąży dostosowuję znieczulenie, leki i, jeśli to możliwe, termin wizyty. W moim gabinecie nie wykonuję zdjęć RTG u kobiet w ciąży. Sama ciąża nie jest przeciwwskazaniem do uzasadnionego zdjęcia stomatologicznego, ale leczenie planuję tak, aby obyć się bez niego, a pilnego leczenia zakażonego zęba nie odkładam z powodu ciąży. Lekiem przeciwbólowym pierwszego wyboru w ciąży jest paracetamol; ibuprofenu, zwłaszcza w trzecim trymestrze, nie stosuje się bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do znieczulenia miejscowego ani do większości leków stosowanych po leczeniu.
Trzy częste pytania
Czy mogę mieć leczony kanałowo ząb, jeśli biorę leki „na rozrzedzenie krwi”?
Tak, zwykle bez zmiany dawkowania. Nie odstawiaj leku „na wszelki wypadek”.
Czy choroba przewlekła oznacza konieczność antybiotyku przed każdą wizytą?
Nie. Wskazanie zależy od konkretnego rozpoznania i zabiegu. Antybiotyk nie jest uniwersalnym zabezpieczeniem, a podawany bez potrzeby szkodzi.
Co zrobić, jeśli o chorobie przypomnę sobie dopiero po wizycie?
Zadzwoń do nas. Lepiej uzupełnić wywiad przed kolejną wizytą niż na fotelu.
Najważniejsza wiadomość
Choroba przewlekła i leki rzadko są przeszkodą w leczeniu kanałowym, ale prawie zawsze wpływają na to, jak je przygotuję. Wywiad zbieramy na każdej pierwszej wizycie, ale jego wartość zależy od tego, co powie pacjent. Przynieś listę leków, powiedz o chorobach serca, cukrzycy, lekach na osteoporozę i leczeniu onkologicznym, nawet dawnym, a dostosowanie zabiegu zostaw mnie.