Czym jest endodoncja?
Nazwa pochodzi z greckiego: endo oznacza „wewnątrz”, a odont „ząb”. Endodoncja zajmuje się więc wnętrzem zęba, czyli chorobami miazgi i tkanek wokół wierzchołka korzenia.
Miazga to żywa tkanka wewnątrz zęba. Tworzą ją naczynia krwionośne, nerwy i komórki, które odżywiają ząb i reagują na zagrożenie. Otacza ją twarda zębina, a koronę zęba chroni dodatkowo szkliwo.
Gdy miazga ulega nieodwracalnemu zapaleniu albo obumiera i zostaje zakażona, sama się nie wygoi. Samo usunięcie próchnicy i założenie wypełnienia nie wystarcza, potrzebne jest leczenie kanałowe. Zakażenie z wnętrza zęba może przejść na kość wokół wierzchołka korzenia i prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, ropnia lub torbieli, często bez żadnego bólu. Ustąpienie bólu nie oznacza więc wyleczenia.
Kiedy potrzebne jest leczenie kanałowe?
Najczęściej przyczyną jest głęboka próchnica, która otwiera bakteriom drogę do wnętrza zęba. Miazga może też ulec uszkodzeniu po urazie albo pęknięciu zęba. Objawy, które mogą wskazywać na chorobę miazgi:
- silny ból zęba, który pojawia się bez wyraźnego powodu, także w nocy,
- ból utrzymujący się po zimnym lub gorącym,
- ból przy nagryzaniu,
- obrzęk dziąsła albo krostka z wydzieliną na dziąśle,
- zmiana koloru zęba.
Żaden z tych objawów sam nie przesądza o leczeniu kanałowym, a ząb, który go wymaga, bywa zupełnie bezbolesny. O rozpoznaniu decyduje badanie, ocena objawów i zdjęcie rentgenowskie. Szerzej piszę o tym w
Kiedy nie czekać na wizytę. Narastający obrzęk twarzy, policzka, okolicy oka lub szyi, gorączka, trudność w otwieraniu ust albo w połykaniu to stan pilny. Przy duszności lub szybko szerzącym się obrzęku trzeba zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy albo zadzwonić pod numer 112.
Na czym polega leczenie kanałowe?
Celem jest usunięcie chorej tkanki, zmniejszenie liczby bakterii we wnętrzu zęba i szczelne zamknięcie opracowanej przestrzeni. Dzięki temu tkanki wokół korzenia mogą się wygoić, a ząb może zostać w jamie ustnej.
1. Otwarcie komory zęba
Przed zabiegiem lekarz ogląda zdjęcie rentgenowskie i znieczula okolicę zęba. Następnie otwiera koronę, aby dotrzeć do komory miazgi, czyli przestrzeni z miazgą w koronie zęba. Z komory odchodzą kanały korzeniowe, które biegną w korzeniach. Lekarz odnajduje ich ujścia.
2. Opracowanie kanałów korzeniowych
Kanały rzadko są prostymi rurkami. Mają zakrzywienia, odgałęzienia, przewężenia i dodatkowe połączenia. Lekarz opracowuje je specjalnymi narzędziami: usuwa chorą tkankę i poszerza kanał tak, by można go było przepłukać i wypełnić.
Kanał opracowuje się oszczędnie. Chodzi o oczyszczenie wnętrza przy zachowaniu jak największej ilości zdrowej zębiny, bo od niej zależy wytrzymałość zęba.
3. Płukanie i dezynfekcja
Same narzędzia nie wystarczą do oczyszczenia kanałów. Nie docierają do wszystkich drobnych przestrzeni, w których zostają bakterie i resztki tkanek. Dlatego w trakcie leczenia kanały płucze się roztworami dezynfekującymi, które docierają tam, gdzie narzędzia nie sięgają, usuwają resztki tkanek i zmniejszają liczbę bakterii.
4. Szczelne wypełnienie kanałów
Oczyszczone kanały trzeba szczelnie wypełnić, żeby bakterie nie wróciły do wnętrza zęba. Zwykle służy do tego gutaperka, czyli elastyczny materiał w postaci ćwieków, razem z uszczelniaczem. Uszczelniaczem bywają materiały bioceramiczne na bazie krzemianów wapnia, do których należy MTA. Dobór materiału zależy od anatomii zęba i sytuacji klinicznej.
5. Odbudowa zęba po leczeniu kanałowym
Po wypełnieniu kanałów ząb zamyka się wypełnieniem, które chroni go do czasu trwałej odbudowy. Trwałą odbudowę trzeba wykonać możliwie szybko, bo bez niej ząb łatwiej się łamie, a do kanałów mogą wrócić bakterie.
Ząb po leczeniu kanałowym osłabia przede wszystkim utrata twardych tkanek, a nie samo usunięcie miazgi. Odbudowa ma więc przywrócić koronie kształt, funkcję i szczelność. W zębach przednich często wystarcza wypełnienie kompozytowe. W zębach bocznych, zwłaszcza przy dużym ubytku, zwykle zaleca się nakład albo koronę protetyczną, które obejmują guzki żujące.
Pacjenci kierowani do mnie przez innych dentystów wracają po zabiegu na odbudowę do gabinetu kierującego.
Czy leczenie kanałowe boli?
Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Odczucia pacjentów bywają różne. Jeśli podczas leczenia poczujesz ból, powiedz o tym lekarzowi, bo znieczulenie można uzupełnić. Jak wygląda samo znieczulenie, opisuje
Po zabiegu ząb może być tkliwy, zwłaszcza przy nagryzaniu, zwykle przez kilka dni. Jeśli ból się nasila albo pojawia się obrzęk, skontaktuj się z lekarzem tego samego dnia. Przy objawach opisanych wyżej nie czekaj na wizytę.
Czy leczenie kanałowe zawsze się udaje?
Leczenie kanałowe pozwala w wielu przypadkach zachować ząb, ale nie jest gwarancją. Zdarza się, że wygojenie nie następuje i potrzebne jest ponowne leczenie, zabieg chirurgiczny na wierzchołku korzenia, a czasem usunięcie zęba. Leczenie nie ma sensu, gdy korzeń jest pęknięty pionowo, ząb nie nadaje się do odbudowy albo kość wokół niego jest zniszczona w stopniu uniemożliwiającym utrzymanie zęba.
Wygojenie tkanek wokół korzenia trwa miesiące, dlatego po leczeniu warto zgłosić się na kontrolę ze zdjęciem rentgenowskim. Próchnica pod odbudową w zębie po leczeniu kanałowym może nie boleć, więc ważne są regularne przeglądy.
Czy zachować ząb, czy go usunąć i uzupełnić brak, rozstrzyga się po badaniu i zdjęciu rentgenowskim.